Ο εμπορικός Άγιος Βασίλης είναι ο κανονικός; Ποιος είναι;

Η πιο δημοφιλής φιγούρα των Χριστουγέννων στις ημέρες μας δεν είναι ο Χριστός, του οποίου την γέννηση γιορτάζουμε. Το τιμώμενο πρόσωπο των εορτών είναι ο Άγιος Βασίλης, ή κατά το ορθότερον Santa Claus.

Οποιοσδήποτε έχει ασχοληθεί στοιχειωδώς με την χριστουγεννιάτικη αυτή φιγούρα ή απλά έχει παρακολουθήσει το σχετικό ετήσιο ρεπορτάζ σε οποιοδήποτε τηλεοπτικό κανάλι ξέρει τα εξής: ο Santa Claus δεν έχει σχέση με τον δικό μας Άγιο Βασίλη όσο με τον Άγιο Νικόλαο, τον προστάτη των ναυτικών. Ο Άγιος Νικόλαος και το παράδειγμά του, η κρυφή αγαθοεργία, πρακτική που εξασκούσε και ο Μέγας Βασίλειος, έκαναν εντύπωση σε όλους τους λαούς της Ευρώπης που εκχριστιανίζονταν. Η γιορτή του (6/12) συνέπιπτε με τη μέση περίπου της Σαρακοστής των Χριστουγέννων, οπότε η σύνδεση ήταν αναπόφευκτη.

Πως συνδέονται όμως ο Βόρειος Πόλος, οι τάρανδοι, τα ξωτικά και όλα τα υπόλοιπα με τον Άγιο από τη Μικρά Ασία; Στην πραγματικότητα καμία σχέση έχουν: όλες αυτές οι δοξασίες προέρχονται από την ενσωμάτωση στην μυθοπλασία που περιστοίχιζε τον Άγιο Νικόλαο στοιχείων από τους προχριστιανικούς μύθους και πρακτικές της περιοχής: o γενειοφόρος και φιλεύσπλαχνος θεός Odin με το άρμα με τα οκτώ του άλογα (όσοι και οι τάρανδοι του Άγιου Βασίλη) που ζούσε βόρεια της Σκανδιναβίας (στη μυθική Valhalla) , το Krambus (ένα δαιμονικό πλάσμα που τιμωρούσε τα άτακτα παιδιά, και αργότερα θεωρήθηκε και προπομπός του Άγιου Βασίλη, πριν αυτός διανείμει τα δώρα), είναι μόνο λίγες από αυτές. Ασχέτως αν συνδέονταν με τον Άγιο Νικόλαο ή όχι, οι Ευρωπαίοι, κυρίως της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, πάντα είχαν κεντρική φιγούρα των Χριστουγέννων έναν γηραιό άντρα που συμβόλιζε την κόπωση του χρόνου και μοίραζε δώρα (βλ. π.χ. το Πνεύμα των Φετινών Χριστουγέννων στα Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα του Dickens).

Τα στερεότυπα, όμως, που έχουν καταλάβει κάθε αναφορά στα Χριστούγεννα είναι αποτέλεσμα των «καπιταλιστικών» πρακτικών στις ΗΠΑ. Μέχρι τις δεκαετίες του 1920-1930, οι απεικονίσεις του δημοφιλούς Αγίου ποικίλαν. Ήταν οι επιτυχημένες διαφημιστικές καμπάνιες ενός εκτροφείου ταράνδων που συνέδεσαν τον Άγιο μόνιμα με τους ταράνδους και αυτή της Coca Cola που έκανε το κόκκινο και άσπρο τα σήματα κατατεθέντα του Santa Claus.

Η λογική του κάθε γωνιά και Άγιος Βασίλης που έχει καταπνίξει τα Χριστούγεννα των τελευταίων ετών έχουν ξεθωριάσει τα καλά μηνύματα της κρυφής και ανιδιοτελούς προσφοράς που συμβόλιζαν οι δύο Άγιοι που ταυτίζονται μαζί του. Στις δύσκολες εποχές που ζούμε, ας τις θυμηθούμε. Καλή Χρονιά!

Το παρόν δημοσιεύθηκε πρωτότυπα στο rhodes.online στα πλαίσια της στήλης αμεριΚάλτσουρ. Μεταγράφηκε στο παρόν blog με την αρχική του ημερομηνία στις 31/12/2012.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *