Μία Δημοκρατία στις στάχτες

Συγκυριακό να ξημερώνει η Ημέρα της Δημοκρατίας και να βρίσκει μία Ελλάδα θαμμένη στις στάχτες της. Η τραγικότητα είναι ίδιον της Ελληνικής Δημοκρατίας, που σφυρηλατήθηκε στο τρίπτυχο κρατισμός, αντιδραστικότητα, έλλειψη παιδείας, μια δημοκρατίας που στη σφυρηλάτησή της έχει αφήσει περισσότερες στάχτες παρά αποτέλεσμα.

Ο Κρατισμός, που διέπει όλα τα πολιτικά κόμματα, σημαίνει την πεποίθηση ότι το Κράτος, σε μία συγκεντρωτική μορφή του, είναι ο καλύτερος παράγοντας επίλυσης των προβλημάτων, αλλά στην πραγματικότητα έχει να κάνει με τη δημιουργία ενός τεράστιου γραφειοκρατικού μηχανισμού με αργόσχολους σε δεκάδες γραφεία και υπηρεσίες που εξυπηρετούν δύο βασικούς παράγοντες: 1. Προσλαμβάνονται χωρίς σαφή ρόλο για να εξυπηρετηθούν κομματικές ανάγκες, ενόψει συνήθως εκλογών, 2. Δημιουργούν ένα περίπλοκο δίκτυο αρμοδιοτήτων, δικαιοδοσιών, ώστε να μην είναι ποτέ ξεκάθαρα ποιος φταίει, τόσο νομικά, όσο και ουσιαστικά, καθώς και ο πλέον εμφανώς αρμόδιος έχει στη φαρέτρα του δεκάδες ουσιαστικές δικαιολογίες για το πόσο αναρμόδιος είναι, και στην αφήγησή του δεν είναι ο ανεύθυνος της υπόθεσης, απλά ο όχι-υπεύθυνος.

Ο κρατισμός, αυτός, λοιπόν, δημιουργεί ένα υπερδιογκωμένο κράτος, που κοστίζει πολλά και παράγει ελάχιστα, σε σχέση με αυτά που κοστίζει. Οι υπεράριθμοι βαράνε μύγες και επαφίεται στη συνείδηση λίγων εκ των υπαλλήλων του κράτους να εκτελούν το έργο όλων, ώστε το σύστημα να μην καταρρεύσει, να μην καταρρεύσει το γραφειοκρατικό μοντέλο που περιγράφουμε. Το πρόβλημα, όμως, στην Ελλάδα, και ειδικά στην Ελλάδα της κρίσης, δεν είναι ο αριθμός των υπαλλήλων αλλά η οργανική κατανομή τους: έχουμε τεράστια διοίκηση και ελάχιστα παραγωγικά τμήματα. Τεράστια υπουργεία και υπηρεσίες διαχείρισης που αυτοεκπληρώνουν το σκοπό τους: υπάρχουν για να υπάρχουν, λειτουργούν για να λειτουργούν, μη παρέχοντας τίποτα ωφέλιμο σε κανέναν πέραν από το ότι λειτουργούν, χωρίς ουσιαστικό έργο, καθώς από κάτω τους υπάρχουν δύο ή τρεις βαθμίδες διοίκησης που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους και πρέπει να εκτελέσουν το έργο και μοναδικός σκοπός της κεντρικής διοίκησης είναι να εξασφαλίζει ότι όλοι οι από κάτω δεν μπορούν να λειτουργήσουν αν δεν υπάρχει μία ισχυρή κεντρική διοίκηση. Υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις, αλλά είναι εξαιρέσεις σε έναν κανόνα σκότους.

Από την άλλη, έχουμε τις παραγωγικές τάξεις των υπαλλήλων του κράτους: δασκάλους, ιατρούς, νοσηλευτές, πυροσβέστες, διασώστες, δικαστικούς, αστυνομικούς, στρατιωτικούς και διπλωμάτες, καθαριστές, τεχνικούς, εργάτες, μηχανικούς κ.ο.κ. δηλαδή όλους τους μη καθαρά διοικητικούς. Όλοι προσφέρουν πολύ σημαντικές και καθοριστικές υπηρεσίες για τη λειτουργία τους κράτους και την εξυπηρέτηση του πολίτη. Αλλά επιτυχία ενός κρατικού μηχανισμού φαίνεται από το μοντέλο διοίκησης: αν έχεις περισσότερους καθαρά διοικητικούς από ότι καθαρά παραγωγικούς, κάτι λάθος συμβαίνει, και το λάθος αυτό είναι ο κανόνας στην Ελλάδα τουλάχιστον μεταπολεμικά.

Φανταστείτε μία επιχείρηση, όπως ένα ξενοδοχείο, να έχει 60 άτομα σε γραμματεία, λογιστήριο, πωλήσεις και κρατήσεις και 1 ρεσεψιονίστ, 1 μάγειρα, 2 σερβιτόρους, τρεις καμαριέρες και δύο κηπουρούς/συντηρητές για να αναλάβουν τα υπόλοιπα της λειτουργίας του. Στον ιδιωτικό τομέα θα γελάσει κανείς, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα στο δημόσιο, πολλοί για να διαχειριστούν ένα έργο και σχεδόν κανένας για να το εκτελέσει… Και η ευθύνη είναι σε εμάς τους πολίτες: προτιμάμε οι φόροι να συντηρούν έναν γραφειοκρατικό μηχανισμό ή έναν μηχανισμό που εκπληρώνει τις δεσμεύσεις του προς τους πολίτες; Οι πυροσβέστες μας είναι λιγότεροι από ότι θα έπρεπε γιατί κάποιος έκανε την επιλογή ή διατήρησε την επιλογή να συντηρεί έναν τεράστιο όγκο διοίκησης, μίας διοίκησης που θα τον ωφελήσει να ξελασπώσει από τις ευθύνες. Και αυτό είναι κάτι που διαχρονικά εξυπηρετεί τους αιρετούς όλων των βαθμίδων. Η συμπολίτευση να τα ρίχνει παντού και η αντιπολίτευση να στρέφει το δάκτυλο όπου μπορεί.

Δεν θα αναφερθώ καν στο πως αυτός ο Κρατισμός καταστρέφει τον ιδιωτικό τομέα, τις ελευθερίες μας κ.ο.κ. γιατί κάποιοι θα με πουν φιλελεύθερο και κατά αυτούς πρέπει να ντρέπομαι που είμαι φιλελεύθερος.

Το δεύτερο στοιχείο της Δημοκρατίας μας είναι η αντιδραστικότητα. Αυτή είναι ο συνολικός τρόπος σκέψης μας και έχει δύο βασικές πτυχές: 1. Αντίσταση σε οποιαδήποτε αλλαγή, και 2. Δράση μόνο ως απάντηση σε εξωτερικά ερεθίσματα. Σαν κοινωνία και πολίτες δείχνουμε απίστευτη αντίσταση σε οποιαδήποτε αλλαγή, κοινωνική, πολιτική! Οτιδήποτε θα μας κουνήσει έστω και εκατοστό από τις συνήθειες μας, τη ρουτίνα μας, τον τρόπο που «μας έμαθαν» είναι κακό, απορριπτέο, περιθωριακό. Έτσι, οι αλλαγές στην Ελλάδα έρχονται απότομα και εφαρμόζονται άγαρμπα: επιβάλλονται και δεν υιοθετούνται. Από την άλλη, το μόνο που ξέρουμε είναι να αντιδρούμε: θα κόψουμε το κάπνισμα γιατί ο γιατρός μας είπε ότι θα πεθάνουμε, θα αρχίσουμε δίαιτα γιατί δεν μπορούμε να ανεβούμε ένα σκαλί, θα εκσυγχρονίσουμε τα F16 γιατί ο απέναντι αγοράζει F35, θα κόψουμε τα ελλείματα γιατί σταμάτησε κάποιος να μας δανείζει, θα καταστρώσουμε αντιπυρικά και αντιπλημμυρικά σχέδια αφού κάποιοι καούν ή πνιγούν, κ.ο.κ. Έννοιες όπως υπόθεση, σενάριο, σχεδιασμός, πρόβλεψη, πρόληψη, είναι τόσο ξένα για τον καιροσκοπικό Έλληνα που ακόμα και σήμερα αποδίδει τα πάντα στα Θεία: θεομηνία, θέλημα Θεού, έχει ο Θεός, κ.ο.κ. όχι στην προσπάθεια να καταδείξει το μέγεθος ή τον τύπο μιας καταστροφής, αλλά γιατί επιζητά εναγωνίως μία διέξοδο να πεισθεί ότι δεν φταίει. Προσευχή δεν σημαίνει αμέλεια και πίστη δεν πρέπει να σημαίνει απραξία. Ο Θεός μας δίνει την ελευθερία να πράττουμε, να δημιουργούμε! Η νωθρότητα είναι σύζυγος του ύπνου και η οκνηρία μητέρα της πείνας, λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. Συν Αθηνά και χείρα κίνει, έλεγαν κάποιοι παλαιότεροί του.

Το τρίτο στοιχείο είναι η έλλειψη παιδείας, άρρηκτα συνδεδεμένο με τα άλλα δύο, γιατί ένα γραφειοκρατικό σύστημα έχει ως στόχο και μόνο την επιβίωσή του και όχι το καλό του κράτους που εξυπηρετεί, άρα υπονομεύει την παιδεία που είναι φορέας αλλαγής. Και η αντιδραστικότητα δεν συμπαθεί την παιδεία, γιατί η παιδεία, δηλ. η εμβάπτιση στον Πολιτισμό (ή Πολιτότητα), σημαίνει ότι ο καθένας λαμβάνει επίγνωση της ατομικής και συλλογικής ευθύνης απέναντι στον ίδιο και στο σύνολο, καταλαβαίνει τις συνέπειες των ενεργειών του και δρα για να βελτιώσει τις συνθήκες ενός κράτους, τόσο για εκείνο όσο και για τους άλλους.

Ο ρόλος του κράτους είναι να εξασφαλίζει ίσους όρους άσκησης των ελευθεριών μας, να προλαμβάνει την παραβίασή τους και τις συνέπειες από την παραβίασή τους. Και φυσικά, να εκπαιδεύει τους πολίτες να είναι ελεύθεροι και υπεύθυνοι. Πολίτες που δεν ξέρουν να είναι οι ίδιοι ελεύθεροι και υπεύθυνοι, νομοτελειακά επιλέγουν πολιτικούς που χειραγωγούνται από συμφέροντα, ιδεοληψίες, εξωτερικούς παράγοντες και δεν κατανοούν την ύψιστη ευθύνη ενός πολίτη, αυτή της διακυβέρνησης.

Χωρίς παιδεία, χωρίς πολιτισμό, δεν υπάρχει πολίτης, αλλά υπήκοος μιας όποιας κυβέρνησης, την οποία εκλέγει αντιδραστικά, στην οποία πολίτης, πολιτικός είναι δέσμιοι ενός απρόσωπου γραφειοκρατικού μηχανισμού που λειτουργεί αυτόματα για την αυτοσυντήρησή του. Και οι Δημοκρατίες δεν έχουν υπηκόους, χρειάζονται μόνο πολίτες.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *