Εισαγωγικό σημείωμα αντί υστερόγραφου: Το παρακάτω κείμενο δεν αποτελεί ούτε εξαντλητική, ούτε αναλυτική προσέγγιση στο φαινόμενο του ρατσισμού και σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί επιστημονικό κείμενο. Περιγράφει περισσότερο, μία αίσθηση, μία συναισθηματική προσέγγιση στο θέμα του ρατσισμού, και ειδικά του φυλετικού, μια απογοήτευση ενός νεαρού Έλληνα πολιτικού επιστήμονα που μεγάλωσε θεωρώντας την Αμερική, δεύτερη πατρίδα του! Απογοήτευση για το πόσο διχασμένη είναι αυτή η χώρα για πράγματα που εμείς εδώ στην Ευρώπη θεωρούμε αυτονόητα. Στην εποχή μας, όταν ακούμε τη λέξη «ρατσισμό» σχεδόν αυτόματα σκεφτόμαστε έναν μαύρο ως θύμα και έναν λευκό ως θύτη. Φυσικά, αυτό είναι αποτέλεσμα της αμερικανοποίησης της πολιτιστικής μας κατανάλωσης, αλλά και του γεγονότος ότι αφορά μία κατάσταση σε μία χώρα/κοινωνία που θεωρούμε αξιακά, πολιτισμικά κοντά στη δική μας.

Η Ευρώπη δεν είναι ο παράδεισος κατά του ρατσισμού, αλλά είναι πολλά στάδια μπροστά στην αντιμετώπισή του. Φυσικά, ο φυλετικός ρατσισμός είναι και ευρωπαϊκό προϊόν, απόρροια της αποικιοκρατίας, με ζωντανά παραδείγματα εκτός του Δυτικού Κόσμου, των παλαιών αποικιών του, που ακόμη και σήμερα έχουν τεράστια δομικά προβλήματα, όπως η Νότιος Αφρική ή και ο «παράδεισος» της Αυστραλίας. Ούτε μπορούμε να αγνοήσουμε τον εγγενή ρατσισμό και σύστημα διακρίσεων στα ασιατικά κοινωνικά συστήματα, από τις Ινδικές Κάστες μέχρι την Ιαπωνική Ξενοφοβία. Αλλά, αυτά είναι εξαιρετικά μακρινά ή και απλά εξωτικά για εμάς.

Για την ώρα, ας προσπαθήσουμε κάθε George Floyd να μπορεί να αναπνεύσει.

Κανένας Ευρωπαίος δεν μπορεί να καταλάβει ακριβώς τι συμβαίνει στην Αμερική, πόσο βαθιά χαραγμένος είναι ο ρατσισμός σε ένα κοινωνικό σύστημα που η λέξη συνοχή δεν είναι καν αυτονόητη ή επιδιωκόμενη.

Η μισή χώρα έχει κτιστεί πάνω στην λογική της κατωτερότητας του μαύρου και της εξουσίας του αφέντη λευκού. Εμείς, οι υπερτρισχιλιετείς Έλληνες, ακόμη έχουμε σύνδρομα Περικλέους, Αλεξάνδρου, Βυζαντίου, Τουρκοκρατίας, για να μην μπω στα νεότερα, πόσο μάλλον ένα έθνος που είναι in-the-making τα τελευταία 300…

Αν οι πρώτες αποικίες κτίσθηκαν πάνω στον εκπολιτισμό των “βαρβάρων”, οι υπόλοιπες πολιτείες, κυρίως, βασίσθηκαν στη βίαιη καταστολή, εκδίωξη, εξόντωση, εκμετάλλευση οποιουδήποτε μη λευκού. Ο λευκός άντρας προηγείται στα δικαιώματα και τις διεκδικήσεις, στις ανάγκες του, έναντι οποιουδήποτε άλλου.

Όσο κι αν έχω διαβάσει ιστορία, όσο και αν έχω ψάξει δεν έχω συναντήσει πουθενά τέτοια ξεκάθαρη φυλετική διάκριση στην πολιτισμένη Δύση! Ούτε οι Έλληνες, ούτε οι Εβραίοι, αρχαίοι λαοί που πολλές φορές επικαλούνται ιστορική συνέχεια και καθαρότητα αιώνων, δεν είχαν τέτοιες απόλυτες και βίαια επιβληθείσες διακρίσεις. Όσο μπορώ να εντοπίσω οι διακρίσεις στον Δυτικό Κόσμο ήταν καθαρά πολιτισμικές ή σχέσεις εξουσίας. Σίγουρα υπήρχε ο ρατσισμός, όπως το αντιλαμβανόμαστε σήμερα, διάχυτος παντού, οι κοινωνίες ήταν πολύ πιο δυσάρεστοι και ανασφαλείς χώροι για να ζει κανείς, από ότι σήμερα στην Ευρώπη. Αλλά και πάλι, ποτέ ο φυλετικός ρατσισμός και η διάκριση δεν είχε συστηματοποιηθεί τόσο όσο στην Αμερική. Ακόμη και η Ναζιστική Θηριωδία του Ολοκαυτώματος, εφηύρε μία παγκόσμια σιωνιστική συνομωσία για κατάληψη του κόσμου και εχθρούς/προδότες της Γερμανίας για να εξοντώσει μαζικά Εβραίους και λοιπούς.

Όταν αναφερόμαστε στην Αμερική, το segregation δεν μπορεί να αποδοθεί στα ελληνικά στην ολότητά του, γιατί δεν βιώσαμε ποτέ κάτι αντίστοιχο. Διακρίσεις και διαχωρισμοί υπάρχουν παντού: τόσο συστηματική, θεσμοθετημένη, νόμιμη διάκριση, δεν έχω εντοπίσει. Και μιλάμε για μία post-World-War-II χώρα, με την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διατυπωμένη και κυρωμένη, όχι για μια ρωμαϊκή επαρχία, μία γαλλική αποικία, μία βελγική κτήση ή ένα οθωμανικό βιλαέτι.

Και θα κλείσω με δύο ιστορίες-εμπειρίες του πατέρα μου (RIP). Όντας εργένης-εργαζόμενος στο Rochester, New York (στα σύνορα με τον Καναδά, στα χιόνια) οι διακοπές του ήταν λογικά στον Αμερικανικό Νότο, με τον καλό καιρό, τις παραλίες και τις πιο ελαφριές παραδόσεις… Είμαστε στο 1959-1962:

  1. Ως γνήσιος Ροδίτης, Έλλην και εκπρόσωπος της Μεσογείου, η σχέση με τον ήλιο σημαίνει ότι η λευκή σου επιδερμίδα το καλοκαίρι σκουραίνει δέκα τόνους. Χιούστον, Τέξας: επιστρέφει από παραλία, αμφίεση μαγιό-μπλουζάκι. Μπαίνει στο λεωφορείο από την μπροστινή είσοδο, χαλαρός, πάει και κάθεται. Σηκώνεται ο θεόρατος οδηγός, τον σκουντάει έντονα και χωρίς καν να του μιλήσει του δείχνει το πίσω μέρος του λεωφορείου με την κλασική πινακίδα “Colored Seat from rear”. Ο πατέρας μου καταλαβαίνει, και κατεβάζει στο πλάι το μαγιό να φανεί ότι είναι λευκός. Ο οδηγός αμέσως αλλάζει συμπεριφορά, γλυκαίνει, και με ένα “Sorry, sir”, χαιρετά, επιστρέφει στη θέση του και ξεκινά.
  2. Ως γνήσιος Έλλην μετανάστης, φυσικά οι παρέες του ήταν άλλοι φωνακλάδες Έλληνες και Ιταλοί. Διακοπές, αντροπαρέα, στη Νέα Ορλεάνη. Ζωντανή πόλη, γεμάτη κόσμο, δεν πάει το μυαλό σου. Περπατάνε αμέριμνοι, όταν από την απέναντι πλευρά του δρόμου τους φωνάζει ένας αστυνομικός να πλησιάσουν, μετά τον τυπικό έλεγχο στοιχείων, τους εξηγεί ότι επειδή είναι «ξένοι» (out of town), δεν θα φάνε πρόστιμο, αλλά να προσέχουν να περπατούν στα πεζοδρόμια που είναι για λευκούς. Περπατούσαν σε πεζοδρόμιο που είναι μόνο για «έγχρωμους». Συνεχίζουν την βραδιά τους, ακολουθώντας γυναικοπαρέες και μπαίνουν σε ένα μπαρ που είναι για έγχρωμους. Οι θαμώνες ξαφνιάστηκαν, αλλά οι φωνακλάδες Ευρωπαίοι δεν χαμπάριασαν. Δυστυχώς, αστυνομικός περνάει απέξω, τους βλέπει, και φυσικά τους συλλαμβάνει γιατί παραβίασαν το «segregation». Η μισή παρέα πέρασε και αυτόφωρο, ο πατέρας μου, που δεν είχε ακόμη υπηκοότητα, την γλύτωσε με τη μεσολάβηση του Έλληνα προξένου…

 

Η φωτογραφία προέρχεται από αφιέρωμα του BBC στο Κίνημα Δικαιωμάτων στις ΗΠΑ. Αξίζει μία σύντομη περιήγηση.